|
Njeregularne
werby (přehlad gramatiskich formow)
1. być
| 2. hić,
jěć | 3. měć
| 4. dać, směć
| 5. chcyć
| 6. móc
7. wzać
| 8. spać
| 9. jěsć,
wědźeć | 10. rjec
| 11. žwać
1.
Njeregularny werb być
prezens
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
sym |
smy |
smój |
| 2. wos. |
sy |
sće |
staj//-ej |
| 3. wos. |
je |
su |
staj//-ej |
futur
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
budu |
budźemy |
budźemoj |
| 2. wos. |
budźeš |
budźeće |
budźetaj//-ej |
| 3. wos. |
budźe |
budu |
budźetaj//-ej |
imperatiw sg.: budź!
imperatiw pl.: budźće!
imperatiw du.: budźtaj! budźtej! |
perfekt
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
sym był, -a |
smy byli |
smój byłoj |
| 2. wos. |
sy był, -a |
sće byli |
staj//-ej byłoj |
| 3. wos. |
je był, -a, -o |
su byli |
staj//-ej byłoj |
preteritum
(imperfekt)
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
běch |
běchmy |
běchmoj |
| 2. wos. |
bě, běše |
běšće |
běštaj//-ej |
| 3. wos. |
bě, běše |
běchu |
běštaj//-ej |
pluskwampreteritum
(pluskwamperfekt)
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
běch był, -a |
běchmy byli |
běchmoj byłoj |
| 2. wos. |
bě(še) był, -a |
běšće byli |
běštaj//-ej byłoj |
| 3. wos. |
bě(še) był, -a, -o |
běchu byli |
běštaj//-ej byłoj |
Negacija
prezens
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
njejsym |
njejsmy |
njejsmój |
| 2. wos. |
njejsy |
njejsće |
njejstaj//-ej |
| 3. wos. |
njeje |
njejsu |
njejstaj//-ej |
imperfekt: njeběch, njebě (njeběše),
njebě (njeběše) atd.
futur: njebudu, njebudźeš, njebudźe atd.
perfekt: njejsym był, -a
njejsy był, -a
njeje był, -a, -o
njejsmy byli atd.
imperatiw: njebudź! |
konjunktiw
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
bych był, -a |
bychmy byli |
bychmoj byłoj |
| 2. wos. |
by był, -a |
byšće byli |
byštaj//-ej byłoj |
| 3. wos. |
by był, -a, -o |
bychu byli |
byštaj//-ej byłoj |
preteritalne
formy pasiwa
| singular |
plural |
dual |
| buch (powołany, -a) |
buchmy (powołani// -e) |
buchmoj (powołanaj// -ej) |
| bu (powołany, -a) |
bušće (powołani// -e) |
buštaj//-ej (powołanaj// -ej) |
| bu (powołany, -a, -e) |
buchu (powołani// -e) |
buštaj//-ej (powołanaj// -ej) |
preteritum
perfektiwneho
werba (= aorist)
| |
singular |
plural |
dual |
| 1. wos. |
pobych |
pobychmy |
pobychmoj |
| 2. wos. |
poby |
pobyšće |
pobyštaj//-ej |
| 3. wos. |
poby |
pobychu |
pobyštaj//-ej |
2.
Njeregularnej werbaj hić, jěć
| prezens: |
|
du, dźeš, dźe ... woni du (wobch.
rěč: dźeja)
jědu, jědźeš, jědźe ... woni jědu (wobch. rěč:
jědźeja) |
|
negacija:
|
|
njeńdu, njeńdźeš,
...
njejědu, njejědźeš, ... |
| futur: |
|
póńdu,
póńdźeš, póńdźe
... woni póńdu
pojědu, pojědźeš, pojědźe ... woni pojědu |
| perfekt: |
|
sym šoł/šła, sy
šoł/šła ... staj šłoj ... su
šli
sym jěł/-a, sy jěł/-a ... staj jěłoj ... su jěli |
| preteritum: |
(ip) |
dźěch, dźěše,
dźěše ... woni dźěchu |
| |
(p) |
wuńdźech, wuńdźe,
wuńdźe ... woni wuńdźechu |
|
negacija:
|
|
njeńdźech,
njeńdźeše ... |
| |
(ip) |
jědźech, jědźeše, jědźeše
... woni jědźechu |
| |
(p) |
zjědźech, zjědźe, zjědźe ... woni zjědźechu |
| transgresiw: |
|
ducy, přišedši
jěducy (jědźo), zjěwši |
| particip: |
|
- , nańdźeny
jěducy, wujědźeny |
| imperatiw: |
|
dźi! njeńdź!
jědź! njejědź! |
Spomjatkujće
sej!
Negaciske
formy, futur a wšitke kompozita
werba hić maja před zdónkom zasunjene
mjechke
-ń-: njeńdu, pońdźemoj; wuńć - wuńdu, přińć -
přińdu, rozeńc so - rozeńdźemy so, zeńć so - zeńdźemy so atd. Werb
přińć ma dwě warianće imperatiwa:
a) přińdź! - neutralne: Přińdź
bórze zas'! Přińdźće derje domoj!
b) pój! - markěrowane; tu so
wočakuje, zo so to hnydom zrealizuje: Pój nutř!
Pójće sem!
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki a wobroty!
(so) lehnyć hić; to dźe; to scyła njeńdźe; dešćika so dźe;
krupy du; nam dźe wo to (Wo čo wam dźe?); na čuwy hić; Kak so ći dźe?;
do mysli přińć; na dobru ideju přińć; wón je zaso k sebi
přišoł; ta wěc je hišće derje wušła;
derje z někim wuńć; mi hnydom wšo zańdźe; do stawiznow zańć;
jemu je so zlě zešło; k tomu njesmě dóńć; wjele
sněha je so našło; Wšo k Rakecam jědźe.; (wu)jěć
na někoho; z wjerchom wujěć; z kolijow wujěć; to je mi tak wujěło;
zajěć sej do wuskosćow; Što da je do tebje zajěło?; z ruku
přez włosy zjěć; někomu přez hubu zjěć
3.
Njeregularny werb měć
| prezens: |
|
mam, maš, ma ...
woni maja |
| futur: |
|
změju,
změješ, změje ... woni změja |
| perfekt: |
|
sym měł(a), sy měł(a) ... woni
su měli |
| preteritum: |
(ip) |
mějach, měješe, měješe ...
woni mějachu |
| |
(p) |
wotměch, wotmě, wotmě ... woni
wotměchu |
| transgresiw: |
|
mějo (mějicy),
wotměwši |
| particip: |
|
(mějacy), wotměty |
| imperatiw: |
|
měj! mějće! mětaj/mějtej! |
|
negacija:
|
|
prezens - nimam, nimaš, nima
wšě druhe - njemějach; njezměju ... |
Měj
(wutrobny) dźak!; Mějće so rjenje!; nimam ničo za
dźěło; měć za to, zo ... (Mamy za to, zo dyrbjał so kóždy wo
škit wobswěta prócować.); někoho /
něšto zańč měć; to wón trjeba nima; měć za zło
(Njeměj mi to za zło!); mamy to za jara dobre; měć něšto w
swojich rukach; to nima zmysła; nimam (žane) zdaće wo tym; rady měć
někoho / něšto; to ma swój špak
4.
Njeregularnej werbaj dać, směć
| prezens: |
|
dam, daš, da; damy,
daće, dadźa (wobch. rěč: daja), damoj, dataj/-tej, dataj/-tej
směm, směš, smě; směmy, směće, smědźa; směmoj, smětaj/-tej,
smětaj/-tej |
| preteritum: |
(ip) |
dach, daše, daše, ... woni
dachu (sej zešić šaty) = 'lassen' |
| |
(p) |
dach, da, da, ... woni dachu
(jej kwětki; sej zešić šat) = 1. 'geben'; 2.
'lassen' |
| |
(ip) |
smědźach, smědźeše,
smědźeše ... woni smědźachu |
| transgresiw: |
|
-, dawši
smědźo, - |
| particip: |
|
-, daty
- , - |
Spomjatkujće
sej!
Po mustrje dać
konjuguja so tež
perfektiwne wotwodźenki předać, wudać, podać, rozdać
atd. Formy preterituma dach, daše, daše
atd. tworimy jenož wot imperfektiwneho werba dać z
woznamom "lassen" (hlejće horjeka).
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki a wobroty!
sej
něšto lubić dać; Njedaj sej to lubić!;
Dajće jemu tola dopowědać!; někomu winu dać; někomu prawje dać;
kokoš za jejo dać; wudać wšitke pjenjezy; knihu
wudać; wudać so na někoho (heiraten, von der Frau); Moja přećelka je so
na Polaka wudała.; mi so zda; Nam so zda, zo to njeje prawje.; wzdać so
hłosa; Směm so předstajić?; Směm (was) prosyć?; to so njesmě (takle
činić)
5.
Njeregularny werb chcyć
| prezens: |
|
chcu, chceš, chce
... woni chcedźa (wobch. rěč: chceja) |
| perfekt: |
|
sym chcył(a) |
| preteritum: |
(ip) |
chcych, chcyše, chcyše ...
woni chcychu |
| |
(p) |
zechcych, zechcy, zechcy ...
woni zechcychu |
| transgresiw: |
|
chcyjo, - |
|
negacija:
|
|
nochcu, nochceš
... ; nochcych, ... (spis. rěč)
njecham, njechaš, njecha ... woni njechaja (wobch. rěč)
|
| Kedźbu! |
|
ich habe Durst - mi chce so pić
ich habe Appetit auf Bier - mi chce so piwa
ich bin müde, schläfrig - mi chce so spać
ich habe keine Lust - mi so njecha/nochce |
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki!
chcyjo
nochcyjo; mi so njecha / mi so nochce; njech je,
kaž chce; hdźe ha ty njechaš?; jeli so wam zechce; mi chce
so pić; što sej chceš?
6.
Njeregularny werb móc
| prezens: |
|
móžu,
móžeš, móže ... woni
móža/móžeja |
| perfekt: |
|
sym móhł(a), sy móhł(a) ...
woni su móhli |
| preteritum: |
(ip) |
móžach,
móžeše, móžeše ... woni
móžachu |
| |
(p) |
zamóch,
zamó, zamó ... woni zamóchu (spis.
rěč) zamóžach, zamóžeše ... (wobch.
rěč) |
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki!
za to
nichtó njemóže; ja wjace
njemóžu / ja hižo njemóžu; to móže
być; móhłrjec; njemóžu so dopomnić
7.
Njeregularny werb wzać (p!)
| prezens: |
|
wozmu, wozmješ,
wozmje ... woni wozmu (spis. rěč)
wzam, wzaš, wza ... woni wzaja (wobch. rěč) |
| preteritum: |
|
wzach, wza, wza ... woni wzachu |
| imperatiw: |
|
wzmi! wzmiće! wzmitaj/-tej!
(spis. rěč)
wzaj! (wobch. rěč) |
| particip: |
|
-, wzaty |
| werb. substantiw: |
|
wzaće |
We
wobchadnej rěči a zdźěla hižo w spisownej rěči
konjuguje so tutón werb po a-konjugaciji.
W spisownej rěči (we wyšim stilu) pak wužiwamy horjeka
podate formy! Wobkedźbujće tež, zo je wzać
perfektiwny werb. Jeho imperfektiwny ekwiwalent (z woznamom
wospjetowanja) je brać:
Hladajće, dźeći sej hižo same tykanc bjeru. Knjeni Brankačkowa, kajke
seršćowcy bjerjeće za wolijowe mólby a kajke za
akwarele?
Kedźbu:
Werb wotewzać konjuguje so
dźensa po a- konjugaciji typa dźěłać: wotewzam, wotewzaš,
wotewza ... woni wotewzaja.
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki a wobroty!
někomu
něšto za zło wzać; (winu, zamołwitosć)
na so wzać; někoho sebi za žonu wzać; sebi žiwjenje wzać; někoho /
něšto sobu wzać; někoho za ruku wzać; něšto na
wědomje wzać; sebi něšto k wutrobje wzać; něšto
do (swojich) rukow wzać - 'etwas übernehmen, in seine
Verantwortung nehmen'; zły kónc wzać; Njech će drač wozmje!;
noze / nohi pod pažu / do rukow wzać; něšto na swoje
ramjenja wzać
8.
Njeregularny werb spać
| prezens: |
|
spju, spiš, spi ...
woni spja |
| preteritum: |
(ip) |
spach, spaše, spaše ...
woni spachu |
| |
(p) |
přespach, přespa, ... |
| imperatiw: |
|
spi! njespiće! |
| transgresiw: |
|
spicy, přespawši |
| particip: |
|
spjacy; wuspany |
| substantiw: |
|
spanje, spar |
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki a wobroty!
Spi strowy
/ strowa! Spiće strowi!; Spinkaj strowy /
strowa!; mi chce so spać; spać kaž zaraženy / kaž šwinc /
kaž by sudny dźeń přespać chcył(a); spać hač do běłeho dnja; Mjenje
maš so kać a mjechšo budźeš spać. -
'Ein gutes Gewissen ist ein sanftes Ruhekissen.'
9.
Njeregularnej werbaj jěsć, wědźeć
| prezens: |
|
jěm, jěš, jě; jěmy,
jěsće, jědźa; jěmoj, jěstaj/-tej, jěstaj/-tej
wěm, wěš, wě; wěmy, wěsće, wědźa; wěmoj, wěstaj/-tej,
wěstaj/-tej |
| perfekt: |
|
sym jědł(-a), sy jědł(-a) ... su jědli
sym wědźał(-a), sy wědźał(-a) ... su wědźeli |
| preteritum: |
(ip) |
jědźach, jědźeše, jědźeše
... woni jědźachu |
| |
(p) |
zjěch, zjě, zjě ... woni zjěchu |
| |
(ip) |
wědźach, wědźeše, wědźeše
... woni wědźachu |
| |
(p) |
zapowěch, zapowě, zapowě ...
woni zapowěchu |
| transgresiw: |
|
jědźo, zjědši
wědźo (wědźicy), zapowědźiwši |
| particip: |
|
jědźacy, zjědźeny
wědźacy, zapowědźany |
| imperatiw: |
|
jěs! jěz!
(wěs! wěz!) |
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki a wobroty!
najěsć
so do syteje wole; Jěsće a pijće, a njehladajće
kazanja!; to so jě; wěm so derje dopomnić; štož ja wěm;
kelkož wěmy; njewědźeć sej žaneje rady; (to) so wě; samo so wě
10. Njeregularny werb rjec
(p!)
| prezens: |
|
rjeknu, rjeknješ
... woni rjeknu |
| perfekt: |
|
sym rjekł(a), ... su rjekli |
| preteritum: |
|
rjeknych, rjekny, ... woni rjeknychu |
| transgresiw: |
|
-, rjeknywši |
| particip: |
|
-, rjeknjeny |
| imperatiw: |
|
rjekń! (rjekni!) |
11.
Njeregularny werb žwać
| prezens: |
|
žuju, žuješ ...
woni žuja |
| perfekt: |
|
sym žwał(a), smy žwali |
| preteritum: |
|
žujach, žuješe ... woni žujachu
nažwach, nažwa ... woni nažwachu |
| transgresiw: |
|
žujo, nažwawši |
| particip: |
|
žujacy, (na)žwany |
| imperatiw: |
|
(nje)žuj! |
| substantiw: |
|
žwanje |
Spomjatkujće
sej
sćěhowace leksikaliske jednotki a wobroty!
to nima
ničo rjec;
takrjec; móhłrjec; kaž by
rjekł (we wobch. rěči: kajbrjek); kruwa žwak žuje; žwać kaž kocor
kołbasu; někomu něšto nažwać; Naprěki nježuj, hdyž mudry
dźěd rěči!; Tajke žwanje!
hyncrychtarlipsk1998
|